اگر کسی متوجه باشد که رازقش خدایتعالی می باشد از راه قرآن و سنّت خارج نمی شود و اعتنا به اشخاصی که دنبال خدایتعالی نیستند نمی کند.

تفسیر سوره نحل آیه 114 و 115
تاریخ : 11/ 01 / 89

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ حَلالاً طَيِّبًا وَ اشْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ. إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الْدَّمَ وَلَحْمَ الْخَنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ.
پس، از آنچه خدا روزيتان کرده است، حلال و پاکيزه بخوريد؛ و شکر نعمت خدا را بجا آوريد اگر او را مى‏پرستيد!خداوند، تنها مردار، خون، گوشت خوک و آنچه را با نام غير خدا سر بريده‏اند، بر شما حرام کرده است؛ امّا کسانى که ناچار شوند، در حالى که تجاوز و تعدّى از حدّ ننمايند، (خدا آنها را مى‏بخشد؛ چرا که) خدا بخشنده و مهربان است.

بیان آیات

پس از اینکه  در آیات قبل اشاره شد به قریه ای که در رزق وروزی وسیعی بودند و کفران نعمت کردند و مبتلا به عذاب شدند؛ خدایتعالی می فرماید :فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ حَلالاً طَيِّبًا وَاشْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ. از آنچه خدایتعالی روزیتان کرده بخورید؛ یعنی هر چیزی که مایه حیات ظاهری انسان می باشد، رزقی از جانب پروردگار می باشد و فکر نکنید که دیگران به شما دادند؛ بلکه آنها وسیله هستند.
ان الله هو الرزاق: فقط خدایتعالی است که روزی دهنده است. اگر چنانچه انسان توجّه نکند و فکر کند که مثلا رهبر یا رئیس جمهور یا رئیس اداره و غیره هستند که به او رزق و روزی می دهند این یکی از اقسام شرک است. اگر کسی متوجه باشد که رازقش خدایتعالی می باشد از راه قرآن و سنّت خارج نمی شود و اعتنا به اشخاصی که دنبال خدایتعالی نیستند نمی کند

حَلالاً طَيِّبًا: آن چیزی را که خدایتعالی برای انسان قرار داده تا بوسیله آن گرسنگی خود را رفع کند باید حلال و طیّب باشد. باید حلال باشد یعنی آن چیزهایی را که خدایتعالی از آن نهی کرده نباید بخورد و  معامله ای که از لحاظ شرع درست نیست را انجام ندهد؛ خلاصه از راه حلال ما یحتاج خود را تامین کند و بدنبال چیزهای شبهه ناک هم نباشد.منظور از طیّب این است که آن چیز نجس نباشد و  ضرری هم نداشته باشد.

وَاشْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ : بعد خدایتعالی می فرماید  که شکر نعمت او را به جا آورید اگر او را می پرستید. یعنی بدانید این نعمت ها همه از جانب پروردگار است و شکر آنها را به جا آورید و شکر بجا آوردن این نعمتها به این است که اولا : رازق را خدایتعالی بدانیم و ثانیا : پس از فهمیدن اینکه خدایتعالی رازق است به دنبالش شکر زبانی داشته باشیم. خدا رحمت کند مرحوم آیت الله نجابت را بنده یادم هست که زبان مبارک ایشان همیشه شاکر خدایتعالی بود و مدام این ذکر شریف بر زبان مبارکشان جاری بود : یا ربّ شکور. در حالات پیامبر ص و ائمه اطهار علیهم السلام رسیده است که این حضرات همیشه و در همه حال شاکر خدایتعالی بودند. در حالات امام باقر ع آمده است که ایشان هر وقت نعمتی را یاد می کردند حتی اگر روی زین اسب بودند برای خدا سر مبارکشان را پایین می آوردند و در همان حال سجده می کردند. و ثالثا : از این نعمت ها در راه صحیح استفاده کنیم که همان اطاعت و بندگی خدایتعالی می باشد. لذا اگر کسی چیزی بخورد و قدرت بگیرد و از قدرتش در راه ظلم کردن به افراد استفاده کند این کفران نعمت است.

إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ: اگر او را می پرستید.
کسی که شاکر خدایتعالی می باشد ، بنده خدا هم هست و در نتیجه کسی که نسبت به خدایتعالی شاکر نمی باشد بندگی هم ندارد.

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ

یکی از چیزهایی که خوردن آن حرام است میته است. یعنی مرده هر حیوانی خوردنش حرام است حتی ماهیان دریا. ماهیان دریا ذبحشان به این است که در خارج آب بمیرند و اگر در آب بمیرند خوردن آنها جایز نیست مگر اینکه با تورهایی صید شوند که بنا به نظر بعضی فقها خوردنش اشکال ندارد. اما حیوانات دیگر حلال گوشت چه آنهایی که گوشت آنها مباح است مانند شتر و گاو  و گوسفند و چه آنهایی که گوشتشان کراهت دارد مانند الاغ، اگر بمیرند، نجس و خوردن گوشت آنها حرام است. میته اضافه بر اینکه حلال نیست برای بدن انسان هم ضرر دارد که در روایتی در وسائل الشیعه از امام باقر ع نقل می کند که میته باعث مقطوع النسل شدن انسان می شود؛ یعنی در بدن انسان حالت مسمومیتی ایجاد می کند که باعث مرگ زود رس می شود.

وَ الْدَّمَ : دوم از چیزهایی که خوردنش حرام است خون می باشد. خون هر حیوانی که خون جهنده دارد نجس و خوردن آن حرام می باشد. آن حیواناتی که مانند ماهی و مار و عقرب که خون جهنده ندارند خونشان نجس نیست اما خوردنشان حرام است. و در اینجا این نکته قابل عرض است که از شرائط ذبح حیوانات این است که شخص رو به قبله باشد و بسم الله بگوید و آن شخصی که ذبح می کند مسلمان باشد و آن وسیله ای را که برای ذبح حیوان به کار می برد آهن باشد.

وَلَحْمَ الْخَنزِيرِ: سوم از چیزهایی که از خوردن آن نهی شده است گوشت خوک است. خنزیر هم نجس است و هم خوردن آن حرام است و به هیچ وجه قابل تزکیه نمی باشد مانند سگ. بقیه احکام مربوط به خوردنیها در سنت آمده است چون قرآن بنایش بر تفصیل نمی باشد. بیان قرآن پیامبر و ائمه اطهار علیهم السلام هستند . خدایتعالی در سوره حشر می فرماید : و ما اتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا و اتقوا الله ان الله شديد العقاب. یعنی : آنچه را رسول خدا براى شما آورده بگيريد (و اجرا کنيد)، و از آنچه نهى کرده خوددارى نماييد؛ و از (مخالفت) خدا بپرهيزيد که خداوند کيفرش شديد است! و فقها هم نباید از دایره قرآن و سنت خارج شوند . هر کس از دائره قرآن وسنت تجاوز کند اگر با علم باشد فاسق می شود وعدالتش ساقط است.

اما از جهت نجاست کافر، در این آیه صحبت نشده است. در روایات آمده است که کافر کسی است که خدا را قبول ندارد یا اگر هم قبول دارد هیچ پیغمبری مورد قبول او نمی باشد مثلا یا بت پرست است مانند بودائیها، یا اهل کتاب است مانند زردتشتی و نصرانی و یهود. البته این شخص کافر که خدا را قبول ندارد وضعش به مراتب بهتر است نسبت به مسلمانی که به مردم ظلم می کند و افراد را به قتل می رساند که در تاریخ نمونه های فراوانی برای آن است که من جمله خدا لعنت کند منصور دوانقی را که سادات زیادی را، در بین دیوار قرار داد و باعث کشته شدن آنها شد.

وَمَآ أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ: اهلال لغة به معنی صدا بلند کردن است چون مشرکان وقتی حیوانی را سر می بریدند با صدای بلند نام بت ها را می بردند. در باره سر بریدن حیوانات این نکته قابل عرض است که باید چهار رگ حیوان درست بریده شود و اگر اشتباها درست بریده نشود این حیوان حرام است خوردنش. اما اگر یادش نباشد که هنگام ذبح بسم الله بگوید یا رو به قبله نباشد، خوردن حیوان اشکالی ندارد.


فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ. یعنی اگر شخص مضطر شد به میته ؛ مثلا در جایی قرار گرفت که هیچ چیز برای خوردن ندارد بجز یک حیوان مرده، در این صورت به اندازه ای که از گرسنگی نمیرد می تواند از آن میته استفاده کند؛ و اگر از این میته به مقدار ضرورت استفاده نکرد و از دنیا رفت در روایت آمده است که مرتکب گناه بزرگی شده است.
(عَادٍ) به معنای عدوان است و منظور از عادی دزدان سر گردنه هستند که  اگر چنانچه مضطر هم شوند خوردن میته برای آنها جایز نمی باشد بعلت اینکه خون آنها هدر است.
باغ : لغة به معنای ظالم می باشد و کسی را گویند که اولا و بالذات روبروی امام معصوم بایستد و خلافت آنها را غصب کند و بنظر بنده همه بنی عباس باغی می باشند چون مقابل امامان معصوم ایستادند . همینطور کسی که با سلاح، روبروی فقیه عادلی بایستد که حکومت در دست اوست یک همچین شخصی را هم باغی گویند. خدایتعالی در پایان این آیه می فرماید:کسانى که ناچار شوند، در حالى که تجاوز و تعدّى از حدّ ننمايند، (خدا آنها را مى‏بخشد؛ چرا که) خدا بخشنده و مهربان است.

در اوائل انقلاب بود که بنده خدمت حضرت امام خمینی رسیدم و در ضمن سئوالاتی به ایشان عرض کردم : نظر شما درباره مجاهدین خلق چیست؟ ایشان فرمودند : رئیس آنها آمده است و گفته است که ما مسلمان هستیم و قرار است امشب بیایند و اظهار اسلام کنند. تا موقعی که آنها اسلحه بدست نگرفته بودند حضرت امام با آنها کاری نداشت اما وقتی در تهران شروع کردن به کشتن افراد آن وقت محارب شدند و مقابل امام عادل ایستادند که اگر برای قاضی عادل ( مجتهد عادل)  ثابت شود احکام محارب که در قرآن آمده اجرا می شود. اما اگر شخص یا گروهی اسلحه بدست نگیرند ولو اینکه کافر باشند نمی شود آنها را کشت.