علی محبوب دلها و معشوق انسانهاست . چرا ؟ و در چه جهت ؟ فوق‏ العادگی علی در چيست كه عشقها را برانگيخته و دلها را به خود شيفته ‏ساخته و رنگ حيات جاودانی گرفته است و برای هميشه زنده است ؟

رمز جاذبه علی

سبب دوستی و محبت علی در دلها چيست ؟
رمز محبت را هنوز كسی كشف نكرده است ، يعنی نمی‏توان آنرا فورموله‏كرد و گفت اگر چنين شد چنان می‏شود و اگر چنان شد چنين ، ولی البته رمزی‏دارد . چيزی در محبوب هست كه برای محب از نظر زيبائی خيره كننده است ‏و او را به سوی خود می‏كشد . جاذبه و محبت در درجات بالا عشق ناميده‏ می‏شود . علی محبوب دلها و معشوق انسانهاست . چرا ؟ و در چه جهت ؟ فوق‏ العادگی علی در چيست كه عشقها را برانگيخته و دلها را به خود شيفته ‏ساخته و رنگ حيات جاودانی گرفته است و برای هميشه زنده است ؟ چرا دلها همه خود را با او آشنا می‏بينند و اصلا او را مرده احساس نمی كنند بلكه زنده می‏يابند ؟ مسلما ملاك دوستی او جسم او نيست زيرا جسم او اكنون در بين ما نيست و ما آن را احساس نكرده‏ايم . و باز محبت علی از نوع قهرماندوستی كه در همه ملتها وجود دارد نيست . هم اشتباه است كه ‏بگوئيم محبت علی از راه محبت فضيلتهای اخلاقی و انسانی است ، و حب علی‏حب انسانيت است . درست است علی مظهر انسان كامل بود و درست است كه ‏انسان نمونه‏های عالی انسانيت را دوست می‏دارد اما اگر علی همه اين فضائل ‏انسانی را كه داشت می‏داشت ، آن حكمت و آن علم ، آن فداكاريها و از خودگذشتگيها ، آن تواضع و فروتنی ، آن ادب ، آن مهربانی و عطوفت ، آن‏ ضعيف پروری ، آن عدالت ، آن آزادگی و آزاديخواهی ، آن احترام به انسان‏، آن ايثار ، آن شجاعت ، آن مروت و مردانگی نسبت به دشمن ، و به قول‏مولوی :
در شجاعت شير ربا نيستی
در مروت خود كه داند كيستی ؟
آن سخا وجود و كرم و . . . اگر علی همه اينها را كه داشت می‏داشت اما رنگ الهی نمی‏داشت ، مسلما اين قدر كه امروز عاطفه انگيز و محبت خيزاست نبود .علی از آن نظر محبوب است كه پيوند الهی دارد . دلهای ما به طورناخودآگاه در اعماق خويش با حق سر و سر و پيوستگی دارد ، و چون علی را آيت بزرگ حق و مظهر صفات حق می‏يابند و به او عشق می‏ورزند . در حقيقت‏ پشتوانه عشق علی ، پيوند جانها با حضرت حق است كه برای هميشه در فطرتها نهاده شده و چون فطرتها جاودانی است مهر علی نيز جاودان است . نقطه‏های روشن در وجود علی بسيار است اما آنچه برای هميشه او را درخشنده و تابان قرار داده است ايمان و اخلاص اوست و آن‏ است كه به وی جذبه الهی داده است .سوده همدانی ، بانوی فداكار و دلباخته علی ، در مقابل معاويه بر علی ‏درود فرستاد و در وصفش گفت :
صلی الاله علی روح تضمنها
قبر فاصبح فيه العدل مدفونا
قد حالف الحق لا يبغی به بدلا
فصار بالحق و الايمان مقرونا
" درود خداوند بر روانی باد كه او را خاك برگرفت و عدل نيز با وی‏
مدفون گشت "" با حق پيمان بسته بود كه به جای آن بدلی نگزيند ، پس با حق و باايمان مقرون گشته بود " .صعصعة بن صوحان عبدی نيز يكی ديگر از دلباختگان علی بود ، از كسانی بودكه در آن دل شب در مراسم دفن علی با عده معدودی شركت كرد . پس از آنكه‏حضرت را دفن كردند و بدنش را خاك پوشانيد ، صعصعه يك دست خويش رابر قلبش نهاد و با دست ديگر خاك بر سر پاشيد و گفت :
" مرگ گوارايت باد ! كه مولدت پاك بود و شكيبائيت نيرومند و
جهادت بزرگ . بر انديشه‏ات دست يافتی و تجارتت سودمند گشت " .
" بر آفريننده‏ات نازل گشتی و او تو را با خوشی پذيرفت و ملائكش به‏
گردت در آمدند . در همسايگی پيغمبر جايگزين گشتی و خداوند تو را در قرب‏
خويش جای داد و به درجه برادرت مصطفی رسيدی و از كاسه لبريزش آشاميدی " .
" از خدا می‏خواهيم كه از تو پيروی كنيم و به روشهايت عمل كنيم .
دوستانت را دوست بداريم و دشمنانت را دشمن بداريم و در جرگه دوستانت‏
محشور گرديم " .
" و دريافتی آنچه را ديگران درنيافتند و رسيدی به آنچه ديگران نرسيدند
. در پيشگاه برادرت پيغمبر جهاد كردی و به دين خدا آنچنانكه شايسته بود
قيام كردی تا سنتها را بر پا داشتی و آشوبها را اصلاح نمودی و اسلام و
ايمان منظم گشت . بر تو باد بهترين درودها " .
" به وسيله تو پشت مؤمنان محكم شد و راهها روشن گشت و سنتها بپا
ايستاد . احدی فضائل و سجايای تو را در خود جمع نكرد . ندای پيغمبر را
جواب گفتی . به اجابتش بر ديگران پيشی گرفتی . به ياريش شتافتی و با
جان خويش حفظش كردی . با شمشير ذوالفقار در مراحل ترس و وحشت حمله‏
بردی و پشت ستمگران را شكستی . بنيانهای شرك و پستی را درهم فرو ريختی‏
و گمراهان را در خاك و خون كشيدی پس گوارايت باد ای امير مؤمنان ! "
.
" نزديكترين مردم بودی به پيغمبر . اول كسی بودی كه به اسلام گرويدی .
از يقين لبريز و در دل محكم و از همه فداكارتر و نصيبت از خير بيشتر بود
. خداوند ما را از اجر مصيبت محروم نكند و پس از تو ما را خوار نگرداند
" .
" به خدا سوگند كه زندگيت كليد خير بود و قفل شر ، و مرگت كليد هر
شری است و قفل هر خيری . اگر مردم از تو پذيرفته بودند از آسمان و زمين‏
نعمتها برايشان می‏باريد اما آنان دنيا را بر آخرت برگزيدند ( 1 " .
آری دنيا را برگزيدند و در مقابل عدل و عدم انعطاف علی تاب نياوردند و عاقبت دست جمودها و ركودها از آستين مردمی به در آمد و علی را شهيد كرد .
علی عليه السلام در داشتن دوستان و محبان سر از پا نشناخته كه در راه‏ ولاء و محبت او سر دادند و بر سر دار رفتند بی‏نظير است . تاريخچه‏های‏ شگفت و جالب و حيرت انگيز آنها صفحات تاريخ اسلام را مفتخر ساخته است‏. دست جنايت ناپاكانی از قبيل زياد بن ابيه و پسرش عبيدالله و حجاج بن‏يوسف و متوكل و در رأس همه اينها معاوية بن ابی‏سفيان به خون اين‏
زبده‏های انسانيت تا مرفق آلوده است .

پاورقی :
1 - بحار الانوار ، ج 42 ، ص 295 - 296 ، چاپ جديد .
منبع : جاذبه و دافعه علی ع اثر استاد شهید مرتضی مطهری ص 100